Nieuw onderzoek van CE Delft laat zien dat slimmer en flexibeler stroomverbruik de netcongestie in Nederland merkbaar kan verminderen. Door verbruik te verschuiven met een dynamisch energiecontract, slimme laadpaal of thuisbatterij dalen de pieken op het elektriciteitsnet. Dat helpt netbeheerders Liander, Enexis en Stedin en verkleint wachttijden voor nieuwe aansluitingen. De uitkomst is relevant voor huishoudens met zonnepanelen, die zo meer eigen stroom kunnen gebruiken en minder terugleveren op drukke momenten.
Flexibel verbruik verlaagt netcongestie Nederland
CE Delft onderzocht hoe sturen van vraag en aanbod pieken op het net kan afvlakken. Het idee is simpel: zet grootverbruikers aan in daluren en minder in piekuren. Denk aan het opladen van de elektrische auto, het opwarmen van een boiler, het slim aansturen van een warmtepomp en het inzetten van een thuisbatterij. Zo ontstaat er ruimte op drukke kabels zonder meteen het net te verzwaren.
Netcongestie betekent dat delen van het elektriciteitsnet op piekmomenten vol zitten en daardoor geen extra stroom kunnen verwerken.
Netbeheerders Liander, Enexis en Stedin melden al langer capaciteitsproblemen in delen van Noord-Holland, Flevoland, Utrecht, Gelderland en Brabant-Limburg. Gevolgen zijn wachttijden voor nieuwe aansluitingen en beperkingen voor teruglevering van zonne-energie. Netbeheer Nederland coördineert oplossingen zoals congestiemanagement, waarbij groot- en kleinverbruikers worden gevraagd hun verbruik te verschuiven. Flexibel verbruik van huishoudens kan dit pakket aan maatregelen versterken.
De kern: flexibiliteit is snel inzetbaar en goedkoop vergeleken met nieuwe kabels en stations. Het verlaagt piekvermogen, oftewel het hoogste vermogen dat tegelijk door de kabel moet. Daarmee worden knelpunten verlicht en kunnen meer woningen zonnecellen, warmtepompen of laadpunten gebruiken. Uitbreiding van het net blijft nodig, maar slimme sturing kan nu al verlichting geven.
Slim laden en thuisbatterij verschuiven pieken
Slim laden van elektrische auto’s heeft groot effect op piekmomenten aan het einde van de middag en begin van de avond. Met tijdschema’s of automatisch prijssturen verschuift het laden naar de nacht of naar zonnige middaguren. Veel laadpalen en apps bieden deze functie standaard. Zo daalt de druk op het net als iedereen thuiskomt.
Een thuisbatterij slaat overdag opgewekte zonnestroom op en levert die later in huis. Voorbeeld: een Tesla Powerwall heeft circa 13,5 kWh opslagcapaciteit en kan zo avondverbruik deels dekken. Dat vermindert teruglevering op drukke momenten en verhoogt eigen verbruik. Let op: een thuisbatterij is geen vereiste om flexibel te zijn, maar kan flexibiliteit vergroten.
Ook warmtepompen en boilers zijn goed te sturen. Door eerder op de dag water of het huis op te warmen, hoeft het systeem minder hard te draaien tijdens de avondpiek. Dat heet voorverwarmen en werkt met een slimme thermostaat of warmtepompregeling. Het verlaagt het piekvermogen, het hoogste vermogen dat een apparaat in één keer vraagt.
Steeds vaker bieden aggregators en energiediensten automatische sturing aan, soms in ruil voor een vergoeding. Bij elektrische auto’s gebeurt dit al met slim laden via apps. Vergelijkbare diensten komen op voor boilers en warmtepompen. Zo wordt flexibiliteit eenvoudig en betrouwbaar voor de gebruiker.
Dynamisch energiecontract prikkelt flexibel verbruik
Een dynamisch energiecontract heeft elk uur een andere stroomprijs, gebaseerd op de groothandelsmarkt. Dit geeft een directe prikkel om te wassen, laden of verwarmen als de prijs laag is. Aanbieders als ANWB Energie, Tibber, Frank Energie en EasyEnergy bieden dergelijke contracten op het moment van schrijven. In combinatie met automatisering verschuift verbruik vanzelf naar daluren.
Voor bezitters van zonnepanelen kan dit gunstig uitpakken. Midden op de dag zijn prijzen vaak laag of soms negatief, precies als de zonne-installatie veel opwekt. Door dan extra eigen verbruik te plannen, neemt teruglevering af. Dat helpt bij netcongestie en verhoogt de waarde van uw eigen stroom.
Er zijn ook nadelen. De prijs is onzeker en vraagt om aandacht of automatisering. U heeft een slimme meter nodig en niet iedereen kan makkelijk verbruik verschuiven. Let verder op terugleverkosten en het teruglevertarief bij uw energieleverancier; salderen betekent dat uw verbruik en teruglevering op jaarbasis tegen elkaar worden weggestreept.
CE Delft laat zien dat prijsprikkels sterker werken als apparaten automatisch reageren. Denk aan een laadpaal die start bij lage uurtarieven en stopt bij pieken. Zo dalen lokale netpieken zonder comfortverlies. Het combineert goed met bestaande maatregelen van netbeheerders.
Zonnepanelen benutten stroom beter thuis
Voor huiseigenaren met zonnepanelen is de hoofdboodschap: verhoog eigen verbruik op slimme momenten. Laat wasmachine, droger en vaatwasser draaien als de zon schijnt. Koppel waar mogelijk warmtepomp of boiler aan uw PV-systeem. Minder terugleveren tijdens piekuren helpt het net en u gebruikt meer van uw eigen opwek.
De salderingsregeling blijft van kracht, maar veel leveranciers rekenen terugleverkosten en hanteren een apart teruglevertarief. Partijen als Vattenfall, Eneco en Vandebron publiceren deze voorwaarden op het moment van schrijven op hun websites. Dit maakt eigen verbruik financieel aantrekkelijker dan veel terugleveren. Het is daarom logisch om verbruik naar de middag te verschuiven.
In sommige gebieden gelden tijdelijke beperkingen voor nieuwe terugleveraansluitingen of voor uitbreiding van installaties. Netbeheerders Liander, Enexis en Stedin starten daarom met proeven voor flexibiliteit in wijken. Meedoen kan vaak via uw energieleverancier of een dienstverlener die apparaten slim aanstuurt. Zo kan een buurt samen de drukte op het net verlagen.
Een thuisbatterij kan het aandeel eigen verbruik vergroten, maar is geen voorwaarde voor flexibiliteit. Start met gratis of goedkope oplossingen zoals timers en slimme schema’s. Meet daarna uw effect via de app van uw omvormer, die de zonne-omzetter is tussen panelen en net. Zo ziet u direct welk deel van uw stroom u zelf benut.
Netverzwaring blijft nodig naast flexibiliteit
Flexibiliteit is geen vervanger van investeringen in het net. TenneT en de regionale netbeheerders investeren de komende jaren miljarden in kabels en stations. Die projecten kosten tijd door vergunningen en schaarste aan materialen en personeel. Slim sturen overbrugt die periode en voorkomt extra filevorming op het net.
De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft kaders voor congestiemanagement, zodat netbeheerders verbruik en teruglevering kunnen sturen als het spannend wordt. Europees beleid stimuleert vraagrespons en deelname van aggregators. Dat maakt het makkelijker om ook kleine apparaten mee te laten doen. Huishoudens kunnen zo een zichtbare bijdrage leveren.
Het meest effectief is een mix: verbruik verschuiven, apparaten slim aansturen én netten verzwaren. Dan komt er sneller ruimte voor meer zonnecellen, laadpalen en warmtepompen. Dat helpt de energietransitie vooruit. En het maakt wachtrijen korter waar het nu nog vastloopt.
Netcongestie verminderen: stappen voor thuis
- Controleer bij uw energieleverancier het actuele teruglevertarief en eventuele terugleverkosten.
- Overweeg een dynamisch energiecontract alleen als u verbruik kunt verschuiven en een slimme meter heeft.
- Plan wasmachine, droger en vaatwasser rond het middaguur bij zonnig weer.
- Stel uw laadpaal of EV-app in op slim laden in daluren of bij lage uurtarieven.
- Gebruik voorverwarmen met uw warmtepomp of boiler buiten de avondpiek.
- Kijk of uw omvormer en thuisbatterij een piekshaving- of timerfunctie hebben.
- Meld u aan voor buurtproeven of flexibiliteitsdiensten via uw leverancier of aggregator.
- Raadpleeg de capaciteitskaart van uw netbeheerder (Liander, Enexis of Stedin) voor de situatie in uw wijk.
Dit artikel is uitsluitend informatief. Subsidiebedragen, tarieven en regelgeving kunnen op het moment van lezen zijn gewijzigd. Raadpleeg RVO.nl, uw energieleverancier of een erkend installateur voor actuele informatie.